Electronic Cigarettes: An Innocent Alternative or a Public Health Hidden

Bugün elektronik sigaralardan, elektronik sigaraların bir Halk Sağlığı problemi olabileceğinden ve elektronik sigaraya bağlı gelişen literatüre yeni girmiş açılımı “E-cigarette and Vaping use Associated Lung Injury” olan bizim kısaca EVALİ olarak bildiğimiz tablodan bahsetmek istiyorum. Elektronik sigara başlangıçta “tütün mamullerine duyulan bağımlılıktan kurtulmak veya zararlarını azaltmak için kullanılan elektronik cihaz” gibi masumane? bir amaçla pazara çıkmıştır. Elektronik sigaranın seyrine bakacak olursak ilk modern E-sigara cihazını kendisi de bir nikotin bağımlısı olan Çinli eczacı Hon Lik tarafından 2003’de icat edildiği bilinmektedir. Cihazın çalışma prensibi, kartuştaki nikotin içeren likitin bir atomizer aracılığıyla ısıtılarak buharlaştırılması esasına dayanmaktadır. 2006 yılında Avrupa’ya giriş yapan E-sigara, Türkiye’de de 2008 itibariyle kullanılmaya başlanmış olup genel olarak elektronik sigara kullanımı olarak adlandırılan elektronik nikotin ürünlerinin kullanımı, 2013’ten bu yana gençler ve genç yetişkinler arasında önemli ölçüde artmıştır. Hem 2016 Amerika Birleşik Devletleri Genel Cerrahı’nın Gençler ve Genç Yetişkinler Arasında E-Sigara Kullanımı raporu hem de güncellenmiş 2018 Genel Cerrah Tavsiye Kararı bu artmış kullanımı vurgulamaktadır. Halk Sağlığı uzmanlarına e-sigara ve ilgili ürünlerin kullanımını taramaları ve kullanım ile riskleri ele almaları çağrısında bulunulmaktadır. Peki Sağlık Kurumlarını elektronik sigara hakkında bu kadar endişeye sokan sebep(ler) nedir? Elektronik sigara kendisinin pazara sunulma amacı kadar geleneksel sigara kullanımını azaltıcı etkiye sahip midir? Elektronik sigara bağımlılığı ile olan mücadele geleneksel sigara ile olan mücadeleye göre zorlaştırıcı etkenlere sahip midir? Genç ve çocuklar için çekiciliği hakkında neler düşünülmektedir? Elektronik sigaranın Hep birlikte bu soruları düşünüp bizlerle paylaşılan verileri tartalım isterim. Elektronik sigara ile birlikte “smoking” kavramına ek olarak “vaping” kavramı gündemimize girmiştir. “Vaping”, nikotin, kanabinoidler (örneğin, tetrahidrokannabinol, kannabidiol), tatlandırıcı ve katkı maddeleri (örneğin, gliserol, propilen glikol) gibi çeşitli maddeler içeren bir sıvı veya mumun ısıtılmasıyla oluşturulan bir aerosolün solunması işlemidir. Bu aerosolü üretmek için pille çalışan elektronik sigaralar (e-sigara olarak da adlandırılır), elektronik sigara kalemleri veya elektronik sigara modları dahil olmak üzere çeşitli cihazlar mevcuttur. Bu tatlandırıcı ve aromatik maddeler bazı elektronik sigara kullanıcıları için normal sigaradansa elbisede ciltte koku kalması gibi kötü sonlanımları azaltarak daha cazip kılmaktadır. Ancak içerilen bu katkı maddelerinin en az sigara kadar zararlı olabileceği bilinmektedir. Örnek verecek olursak: Propilen glikol veya gliserolün ısıtıldığında ve aerosol haline getirildiğinde genel güvenliği veya kanserojen etkileri hakkında çok az şey bilinmektedir. Yüksek sıcaklıklarda propilen glikol ayrışır ve olası bir insan kanserojeni olan propilen oksit oluşturabilir. Gliserol, akrolein toksini üretir, ancak üretilen seviyeler geleneksel sigaralardan daha düşüktür. Hem propilen glikol hem de gliserol, e-sigarada kullanılan pilin voltajına bağlı düzeylerde kanserojen formaldehit ve asetaldehit oluşturmak üzere ayrışır. Hatta ki E-sigara aerosolündeki parçacıkların herhangi bir toksisiteye sahip olup olmadığı bilinmemektedir. Gelelim sigara bıraktırıcı etkileri olup olmadığına. Yapılan çalışmalar E-sigaraların kullanıcılar için sigarayı bırakmaya yönelik diğer ilaçlardan daha çekici olabileceğini görünüşlerinin ve tatlarının geleneksel sigaralara daha çok benzeyip kullanıcının elden ağza sigara içme ritüelini sürdürmesine izin verdiğini bildirmektedir. Bu da bağımlılık davranışının sonlanımını zorlaştırmaktadır. Küçük çalışmalarda, e-sigara kullanıcıları geleneksel sigara isteklerinin ve nikotin yoksunluk semptomlarının azaldığını bildirmiştir. Bununla birlikte, e-sigaraların, insanları bilinen güvenlik ve etkinlik kaydına sahip sigarayı bırakma ilaçlarını kullanmaktan caydırabileceğine dair teorik bir endişe vardır. Genç ve çocuklarda renkli dış görsellerle sunumu, tatlandırıcılı olması çekiciliğini arttırmaktadır. Buna rağmen E-sigara cihazlarının yanıklara, patlayıcı yaralanmalara ve kimyasal yaralanmalara neden olduğu rapor edilmiş olup çeşitli incelemelerde, cihazın saklanırken (örn. cepte) veya kullanım sırasında arızalanması nedeniyle elektronik nikotin dağıtım sistemlerinden (ENDS) kaynaklanan yanıklar için acil servis ziyaretleri tespit edilmiş ve bu durum uyluk, kasık, yüz ve/veya elde yanıklara neden olduğu raporlanmıştır. Ayrıca e-sigara sıvısına ağız yoluyla, parenteral yoldan veya cilt teması yoluyla maruz kalmak da özellikle küçük çocuklara zarar verebilir. Bu tür bir maruz kalma genellikle bulantı, kusma, uyuşukluk ve taşikardiye neden olabilir ve hatta nöbetler, anoksik beyin hasarı, laktik asidoz ve ölümle sonuçlanabilir. İkincil olarak aerosol maruziyeti yani yan duman maruziyeti hakkında bilgimiz yoktur. Amerikan Toraks Derneği, sigarayı bırakmak için e-sigara yerine kanıtlanmış farmakoterapinin (yani vareniklin) kullanılmasını önermektedir. Elektronik sigaralarla gündemimize giren ölümcül olabilecek EVALİ’den bahsedelim. İlk olarak 2019’da tanımlanan e-sigara veya elektronik sigara, ürün kullanımıyla ilişkili akciğer hasarı (EVALI; orijinal olarak elektronik sigara ile ilişkili akciğer hasarı olarak adlandırıldı), ciddi ve yaşamı tehdit edebilen akut veya subakut bir solunum hastalığıdır EVALI’nin patogenezi bilinmemektedir. EVALI, akut fibrinöz pnömoni, diffüz alveoler hasar veya organize pnömoni gibi patolojik bulgularla seyreden, genellikle bronşiyosentrik ve bronşiyolitin eşlik ettiği bir akut akciğer hasarı formu gibi görünmektedir. Semptomları arasında ateş, üşüme, titreme, nefes darlığı, öksürük, göğüs ağrısı, plöretik göğüs ağrısı ve hemoptizi, gastrointestinal semptomlar da görülmektedir: mide bulantısı, kusma, ishal, ve karın ağrısını içermektedir. Hastalarda solunum yetmezliğine ilerleme yaygındır. Prognoz değişkendir; birçok vaka tamamen düzelirken, az sayıda vaka ölümle sonuçlanır. Hastalığın ilerlemesi ve ölüm için risk faktörleri henüz bilinmemektedir. Gayri resmi veya yasa dışı kaynaklardan elde edilen ve E vitamini asetatı ile kontamine olmuş yeniden doldurulmuş e-sigara kartuşlarının EVALI vakalarıyla en güçlü şekilde ilişkili olduğu görülmektedir ve etkilenen hastalardan elde edilen bronkoalveoler lavaj sıvısı örneklerinde E vitamini asetatı tespit edilmiştir. Çalışmalar devam etmekle birlikte tablo bizlere elektornik sigaranın sebep olabileceği sağlık sorunlarının en az geleneksel sigaralar kadar önemli olabileceğini göstermektedir. Geleneksel sigara bağımlılığı ile elektronik sigara bağımlılığının iki farklı Halk Sağlığı problemi olarak görülmesi belki de en uygunu olabilir.